Reforma Prokuratury

Najnowsza nowelizacja ustawy o prokuraturze* wejdzie w życie 31 marca 2010 r. Najistotniejszym jej zadaniem jest uwolnienie prokuratury od nacisków politycznych, zwłaszcza poprzez rozdzielenie funkcji Ministra Sprawiedliwości od Prokuratora Generalnego oraz wzmocnienie niezależności prokuratorów. Zmieni się również ustrój samorządu prokuratorskiego. Poniżej przedstawiamy najważniejsze aspekty nadchodzącej reformy prokuratury.

 

I. Niezależny Prokurator Generalny

 

Kwalifikacje i wymogi formalne

 

Nowelizacja ustawy określa nowe zasady wyboru Prokuratora Generalnego oraz kwalifikacje, jakimi powinni odznaczać się kandydaci ubiegający się o ten urząd. Prokuratorem Generalnym według zmienionych przepisów może zostać osoba będąca prokuratorem w stanie czynnym oraz sędzia sądu powszechnego lub wojskowego, która ma za sobą co najmniej dziesięcioletnią praktykę na tym stanowisku. Kandydatem na stanowisko Prokuratora Generalnego może zostać również sędzia Izby Karnej lub Wojskowej Sądu Najwyższego.

Prokurator Generalny będzie powoływany na sześcioletnią kadencję, zakazana jest jego reelekcja. Po zakończeniu kadencji Prokurator Generalny może przejść w stan spoczynku, niezależnie od osiągniętego wieku.

Poza stanowiskiem naukowo-badawczym w szkole wyższej lub innej placówce naukowej, Prokuratora Generalnego obowiązuje zakaz piastowana innych funkcji oraz wykonywania prac zarobkowych. Nie może on również należeć do partii politycznej, związku zawodowego ani prowadzić działalności publicznej sprzecznej z godnością jego urzędu.

 

Odwołanie z funkcji

 

Prezydent odwołuje Prokuratora Generalnego przez końcem jego 6-letniej kadencji, gdy zrzekł się stanowiska, został skazany prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe albo złożył niezgodne z prawdą oświadczenie lustracyjne, stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu, a także został prawomocnie ukarany określoną w Ustawie karą dyscyplinarną. Ponadto, Prezydent odwołuje Prokuratora Generalnego na wiosek Prezesa Rady Ministrów lub Krajowej Rady Prokuratury, gdy stał się on trwale niezdolny do pełnienia obowiązków na skutek choroby lub utraty sił, stwierdzonej orzeczeniem lekarskim.  

 

Kontrola ze strony władzy wykonawczej

 

Zmiana ustawy nie gwarantuje Prokuratorowi Generalnemu całkowitej niezależności od Prezesa Rady Ministrów. Raz do roku będzie on zobowiązany przedstawić szefowi rządu sprawozdanie z rocznej działalności prokuratury. Jeśli sprawozdanie zostanie odrzucone, Prezes Rady Ministrów po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Prokuratury może wystąpić do Sejmu z wnioskiem o odwołanie Prokuratora Generalnego przed upływem kadencji.

Niezależnie od sprawozdania rocznego Premier może żądać od Prokuratora Generalnego przedstawienia informacji na określony temat, związany z ochroną praworządności i czuwaniem nad ściganiem przestępstw. Nie dotyczy to jednak informacji o biegu postępowania w konkretnej sprawie.

Ponadto Prezes Rady Ministrów, po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Prokuratury ma prawo wystąpić z wnioskiem do Sejmu o odwołanie Prokuratora Generalnego przed upływem kadencji, jeśli „sprzeniewierzył się on złożonemu ślubowaniu”.

Sejm odwołuje Prokuratora Generalnego na wnisosek Prezesa Rady Ministrów większością 2/3 głosów, w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.  

 

II. Zmiana zasad nadzoru nad podległymi prokuratorami

 

Stworzenie normatywnych warunków do wzmocnienia niezależności prokuratorów to jeden z zasadniczych celów omawianej nowelizacji. Zmiana art. 8 ustawy o prokuraturze zakłada bowiem, że polecenie prokuratora przełożonego wydane prokuratorowi podległemu nie może dotyczyć treści czynności procesowej. W dotychczasowym stanie prawnym prokurator miał bezwzględny obowiązek wykonywania poleceń służbowych z zakresu czynności procesowej, wydanych przez jego przełożonego. Od 31 marca 2010 r. wszyscy prokuratorzy prowadzący indywidualną sprawę będą mieli możliwość podejmowania w sposób samodzielny decyzji procesowych. Prokurator przełożony będzie mógł natomiast wydawać, wiążące prokuratorów podległych, wytyczne dotyczące sposobu postępowania w poszczególnych rodzajach spraw lub w konkretnej sprawie. Wytyczne w konkretnej sprawie nie będą mogły jednak przybrać formy polecenia dotyczącego treści czynności procesowej.

 

III. Utworzenie Krajowej Rady Prokuratury.

 

Wzmocnieniu niezależności służyć ma również umocnienie pozycji samorządu prokuratorskiego.

W miejsce dotychczasowej Rady Prokuratorów przy Prokuratorze Generalnym powstanie Krajowa Rada Prokuratury, która przejmie dotychczasowe zadania swojej poprzedniczki. Ponadto, zostanie wyposażona w kompetencję zajmowania stanowiska w sprawie wyrażenia zgody na odwołanie w trakcie trwania kadencji prokuratorów apelacyjnych, okręgowych i rejonowych. Stanowisko to będzie wiążące dla Prokuratora Generalnego. Krajowa Rada Prokuratury będzie także - jak wspomniano wcześniej - opiniowała wniosek Prezesa Rady Ministrów o odwołanie Prokuratora Generalnego z zajmowanego stanowiska przed upływem kadencji.

Powiększą się również uprawnienia zgromadzeń prokuratorów w prokuraturze apelacyjnej, które będą opiniować przedstawionych przez Prokuratora Generalnego kandydatów na stanowiska prokuratorów apelacyjnych, prokuratorów okręgowych oraz prokuratorów rejonowych. W razie wydania negatywnej opinii o kandydacie, zgromadzenie prokuratorów będzie mogło przedstawić Prokuratorowi Generalnemu własnego kandydata.

 

IV. Zmiana struktury wewnętrznej Prokuratury. Powstanie Prokuratury Generalnej.

 

Odrębnym segmentem nowelizacji ustawy o prokuratorze są istotne zmiany ustrojowe. Organizacyjną konsekwencją rozdziału urzędu Ministra Sprawiedliwości i Prokuratora Generalnego jest zniesienie Prokuratury Krajowej i utworzenie Prokuratury Generalnej. Powszechnymi jednostkami organizacyjnymi prokuratury będą więc: Prokuratura Generalna oraz prokuratury apelacyjne, prokuratury okręgowe i rejonowe. Kierownicy tych jednostek organizacyjnych będą sprawować swoje funkcje kadencyjnie. Kadencja prokuratora apelacyjnego, prokuratora okręgowego i ich zastępców będzie trwała 6 lat, bez możliwości powołania ich bezpośrednio po zakończeniu kadencji ponownie do pełnienia tych samych funkcji. Z kolei prokurator rejonowy i jego zastępca powoływani będą na okres 4 lat, przy czym ich kadencja może zostać odnowiona przez ponowne powołanie w trybie przewidzianym w ustawie.

 

* Źródło: Ustawa z dnia 9 października 2009 r. o zmianie ustawy o prokuraturze oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2009 Nr 178 Poz. 1375).

 

  

 

 

Aktualności