Dnia 3 lutego 2010 r. na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego odbyła się debata kandydatów ubiegających się o urząd Prokuratora Generalnego, zatytułowana „Moja wizja reformy prokuratury”. Debata zostało zorganizowana przez Helsińską Fundację Praw Człowieka oraz Forum Obywatelskiego Rozwoju w ramach projektu „Obywatelski Monitoring Kandydatów na Prokuratora Generalnego”. Wzięli w niej udział dwaj kandydaci wyłonieni na początku stycznia przez Krajową Radę Sądownictwa: sędzia Sądu Apelacyjnego w Krakowie Andrzej Seremet oraz Prokurator Krajowy Edward Zalewski. Spotkanie poprowadził prof. dr hab. Piotr Girdwoyń z Katedry Kryminalistyki Uniwersytetu Warszawskiego. W debacie wzięli także udział prof. dr hab. Leszek Balcerowicz - Przewodniczący Rady FOR oraz Minister Sprawiedliwości Krzysztof Kwiatkowski.

Poniżej przedstawiamy zdjęcia i relację z Debaty oraz pełny zapis wideo tego wydarzenia.

Uczestnicy debaty: prof. Leszek Balcerowicz, SSA Andrzej Seremet, prof. dr hab. Piotr Girdwoyń, Prokurator Krajowy Edward Zalewski oraz Minister Sprawiedliwości Krzysztof Kwiatkowski.

poprzednie  Set 1/5  następne

Kandydaci, spośród których Prezydent RP powoła nowego Prokuratora Generalnego, mieli za zadanie przedstawić własną koncepcję reformy prokuratury. Istotą i celem tej konferencji było zapoznanie się przez opinię publiczną programu kandydatów oraz wymiana doświadczeń i opinii z przedstawicielami prawniczych środowisk naukowych i zawodowych.

Debatę otworzyli dr Adam Bodnar, sekretarz Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka oraz Jarosław Bełdowski, Prezes Zarządu Forum Obywatelskiego Rozwoju. Krótkie przemówienie wygłosił również prof. dr hab. Tomasz Giaro, w imieniu honorowego patrona uroczystości, dziekana WPiA UW - prof. dr hab. Krzysztofa Rączki. Wśród przybyłych gości pojawił się m.in. Rzecznik Praw Obywatelskich dr Janusz Kochanowski, wielu wysokich urzędników Ministerstwa Sprawiedliwości, przedstawiciele Prokuratury Krajowej, Rady Prokuratorów przy Prokuratorze Generalnym, przedstawiciele stowarzyszeń prokuratorskich, korporacji prawniczych, a także kadra naukowa i liczne grono studentów WPiA UW.

Jako pierwszy głos zabrał prof. Leszek Balcerowicz. Zwrócił on uwagę, że sprawny wymiar sprawiedliwości jest rdzeniem działalności państwa i świadczy o jego ogólnej kondycji. Wskazał kryteria cechujące dobry system wymiaru sprawiedliwości, do których należą: wysoki współczynnik trafności wydawanych decyzji oraz wykrywania sprawców, a także sprawność postępowania karnego. Profesor podkreślił, że przewlekłe postępowania przygotowawcze są dla podejrzanych same w sobie formą kary: „człowiek ma złamaną karierę i reputację (…)” Prof. Balcerowicz zaproponował trzy sposoby podniesienia efektywności działań prokuratury: lepszą organizację pracy, dobór odpowiednich kadr (polegający na selekcji zarówno wstępnej, jak i późniejszej okresowej) oraz zastosowanie odpowiednich bodźców motywacyjnych, którymi mogą być atrakcyjne wynagrodzenie, prestiż czy awans zawodowy.

Następnie głos zabrał minister K. Kwiatkowski, który wyraził satysfakcję ze sposobu przeprowadzenia wyborów Prokuratora Generalnego, które dzięki otwartej formule wysłuchania publicznego przyjętej przed KRS oraz zorganizowanej Debacie - odbywają się w sposób przejrzysty dla opinii publicznej. Minister zauważył, że prokuratura bywa niekiedy postrzegana jako ciało upolitycznione, a jej działania budzą wątpliwości zwłaszcza w odniesieniu do niektórych śledztw dotyczących znanych polityków. Wobec takiego stanu rzeczy, dużym krokiem naprzód jest rozdzielenie funkcji Ministra Sprawiedliwości i Prokuratora Generalnego, która zapewni przyszłemu Prokuratorowi „komfort niepolityczności”. Wyraził też przekonanie, że obaj kandydaci są bardzo dobrze przygotowani merytorycznie do pełnienia tej istotnej funkcji i zadeklarował udzielenie pełnego wsparcia przyszłemu Prokuratorowi Generalnemu, niezależnie od tego, który z kandydatów w przyszłości obejmie to stanowisko.

Po wystąpieniu ministra rozpoczęła się główna część debaty: wystąpienia kandydatów, dotyczące planowanych reform prokuratury. Jako pierwszy przemawiał sędzia A. Seremet, który zaznaczył, że jego wystąpienie będzie niemal wiernym powtórzeniem prezentacji przedstawionej przed KRS. Sędzia Seremet ponownie wyraził pogląd, że rozdzielenie funkcji Prokuratora Generalnego oraz Ministra Sprawiedliwości zapoczątkuje nowy rozdział w historii ustroju Państwa, kandydat będzie jednak dążył do tego, aby „prokuratura nie stała się „samotną wyspą” wśród innych jego organów”. Sędzia Seremet przypomniał, że niezależność nie może być rozumiana jako dążenie do stworzenia nowej, zamkniętej korporacji zawodowej, ale jako zobowiązanie do bezstronnej służby państwu. Niezależność ta ma prowadzić docelowo do sytuacji, w której prokurator będzie wszczynał postępowanie wyłącznie ze względu na istniejące prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa, nie czekając „kunktatorsko” na zawiadomienie. Niezależny prokurator nie może także podejmować działań pod presją polityków czy w wyniku nacisków opinii publicznej.

W opinii kandydata, w chwili obecnej Prokuratura „wymaga zmian, ale nie rewolucji”. Najważniejsze kierunki działań Prokuratora Generalnego powinny dotyczyć:

• umocowania Prokuratury w Konstytucji, włącznie z określeniem zadań oraz relacji względem innych organów Państwa. Zdaniem kandydata urząd prokuratora powinien zostać uregulowany w Ustawie Zasadniczej na wzór urzędu sędziego. Niezbędne jest także uchwalenie nowej ustawy o prokuraturze. Wielokrotnie nowelizowana, obecnie obowiązująca ustawa - jest niespójna;

• zapewnienia prokuratorom godziwych warunków pracy;

• utrzymania określonych przywilejów prokuratorskich, takich jak: immunitet i prokuratorki stan spoczynku. Atrybuty te wzmacniają niezależność prokuratorów, należy jednak przeciwdziałać ich nadużywaniu;

• merytorycznego doboru kadry do Prokuratury Generalnej, bez względu na sympatie polityczne, które nie mogą mieć żadnego znaczenia;

• przekazanie kompetencji do stosowania wszelkich środków zapobiegawczych (nie tylko tymczasowego aresztowania) wyłącznie sądom powszechnym.

• walki z najpoważniejszym problemem, jaki - zdaniem kandydata- trapi obecnie Prokuraturę, tj. opieszałością prowadzonych postępowań przygotowawczych. "Znam sprawę pewnego gangu, proces dotyczący śmiertelnego pobicia. Śledztwo i prawomocne osądzenie sprawy trwało 10 lat i skończyło się tym, że na ławie oskarżonych zasiadł prokurator" - powiedział. Kandydat wskazał na konieczność dokonania zmian w prawie procesowym, przejawiających się przede wszystkim w odejściu od zasady legalizmu na rzecz zasady oportunizmu.

• Należy ponadto zreformować zasady korzystania przez prokuratorów z pomocy biegłych oraz dążyć do bardziej roztropnego stosowania środków zapobiegawczych, zwłaszcza tymczasowego aresztowania („w wielu wypadkach wystarczyłaby kaucja”).

Andrzej Seremet zapowiedział zerwanie z praktyką łączenia wielu wątków w jedną sprawę (zdaniem kandydata grozi to przedawnieniem postępowania), a także położenie większego nacisku na ochronę praw i interesów ludzi uczestniczących w procesie karnym. Sędzia Seremet jest zwolennikiem koncepcji, aby to przede wszystkim prokuratura (a nie inne służby, takie jak CBA lub ABW) prowadziły śledztwa, oczywiście z możliwością korzystania z pomocy policji, bądź innych służb.

Kandydat jest zwolennikiem utrzymania sądownictwa dyscyplinarnego prokuratorów w strukturach prokuratury, przy prokuraturach apelacyjnych.

Sędzia Seremet podkreślił również, że bardzo ważną częścią regulacji statusu prokuratora powinno być ustalenie określonych i przejrzystych kryteriów awansu zawodowego. Sędzia Seremet zapowiedział, że nie jest kategorycznym przeciwnikiem wprowadzenia ocen okresowych (pomysłodawcą wprowadzenia w tego sposobu ewaluacji pracy prokuratorów w Polsce jest prokurator Edward Zalewski).

Kończąc wystąpienie Sędzia Seremet ponownie zadeklarował, że chciałby odbudować postawy moralne wśród prokuratorów oraz ich zdolności oratorskie, aby mogli lepiej „bronić” aktu oskarżenia w sali sądowej.

Drugi kandydat - Prokurator Krajowy Edward Zalewski podkreślił na wstępie, że data wejścia w życie nowelizacji ustawy o prokuraturze (31 marca 2010 r.) nie tyle otwiera nowy rozdział w historii prokuratury, lecz jest dopiero początkiem walki o niezależność prokuratury. Podkreślił znaczenie najważniejszej -w jego odczuciu- zmiany, jaką wprowadza nowelizacja ustawy, tj. zakazu wydawania poleceń służbowych co do treści czynności procesowych. Zdaniem Edwarda Zalewskiego, zmiana ta, choć umacnia status prokuratora pod względem niezależności, jest jednocześnie wyzwaniem dla prokuratorów, któremu będą musieli podołać. „Jeżeli zajmiemy się sobą, to po roku, czy dwóch politycy powiedzą, że eksperyment z niezależną prokuraturą się nie udał i prokuratura na zawsze wróci na łono rządu” - powiedział. W związku z tym, kandydat jako Prokurator Generalny będzie przeciwdziałał przekształceniu prokuratury w kolejną korporację prawniczą. Ponadto jest on świadom, że poczynania nowego zwierzchnika prokuratorów będą uważnie śledzić media. E. Zalewski zaznaczył przy tej okazji, że w jego przekonaniu, prokuratura jest „najbardziej poniewieraną w mediach” grupą zawodową oraz zapowiedział, że podejmie starania o zmianę tego negatywnego wizerunku.

Jednocześnie E. Zalewski zaznaczył, że prokuratorska niezależność nie stoi w sprzeczności z konsultacjami spraw przez prokuratorów z ich bardziej doświadczonymi przełożonymi. Prokurator Krajowy przyznał, że wielokrotnie spotkał się z sytuacją, gdy przełożony przekazywał podwładnemu bardzo korzystne sugestie, które czasem ratowały wręcz prokuratorów podległych przed kompromitacją.

Odwołując się do swojego wystąpienia przed KRS, kandydat przedstawił szereg zadań do wykonania, które podzielił na dwie grupy – tzw. zadań długofalowych oraz do natychmiastowego wykonania, czyli do końca 2010 r. (Przeczytaj więcej na ten temat w sprawozdaniu z wysłuchania publicznego Edwarda Zalewskiego przed KRS).

W swoim wystąpieniu podczas debaty, Prokurator Krajowy zwrócił szczególną uwagę na problem delegacji w prokuraturze. Zaznaczył, że długotrwałe delegacje sprzyjają podporządkowaniu delegowanych prokuratorów przełożonemu i nie zapewniają stabilności zawodowej. Ograniczenie systemu delegacji z pewnością wzmocni niezależność śledczych. Ponadto, według szacunków E. Zalewskiego prokuratorzy delegowani kosztują Państwo więcej, dlatego jednym z pierwszych działań jakie podjąłby kandydat jako Prokurator Generalny byłoby przeprowadzenie „etatyzacji” w prokuraturze.

Edward Zalewski „bronił” forsowanego przez siebie pomysłu wprowadzenia okresowych ocen pracy prokuratorów. Przyznał, że zdaje sobie sprawę, że koncepcja ta napotyka duży opór środowiska prokuratorskiego. Zapewnił jednak, że będzie starał się konsekwentnie przekonywać prokuratorów do tego pomysłu. Zapowiedział, że oceny okresowe miałyby być przeprowadzane przy użyciu specjalnego formularza, skonstruowanego na wzór francuski (podkreślił przy tym, że system ocen okresowych funkcjonuje od dawna we Francji, sprawdził się także w wielu innych krajach europejskich). „To naprawdę fajne rozwiązanie, ponieważ ocenia nie tylko prace, ale pokazuje też, z jaką osobą mamy do czynienia”- powiedział. Od okresowej oceny powinna istnieć możliwość odwołania do Naczelnej Rady Prokuratorów.

W przeciwieństwie do A. Seremeta, Prokurator Krajowy chciałby przekazać sądownictwo dyscyplinarne w prokuraturze – sądom powszechnym. Sądy dyscyplinarne –jego zdaniem- powinny funkcjonować przy Sądach Apelacyjnych, z możliwością odwołania do Sądu Najwyższego.

W drugiej części debaty pytania obu kandydatom zadawała zgromadzona w sali publiczność. Pierwsze pytanie padło jednak pod adresem Ministra Sprawiedliwości. Dotyczyło ono poparcia koncepcji uregulowania prokuratury w Konstytucji (które może okazać się niezbędne ze względu na brak wyposażenia Prokuratora Generalnego w inicjatywę ustawodawczą przez ustawodawcę). W odpowiedzi Minister Sprawiedliwości zapewnił, że jest zwolennikiem konstytucyjnego umocowania prokuratury oraz oficjalnie zadeklarował, że poczyni „wszelkie niezbędne starania”, by jak najszybciej doprowadzić do takiego stanu rzeczy. Następnie swoje pytania do kandydatów kierowali przedstawiciele zawodów prawniczych, m.in. prokuratorzy Prokuratury Krajowej, stowarzyszeń prokuratorskich, adwokaci, radcy prawni, prawnicy HFPC oraz pracownicy naukowi UW. Pytania dotyczyły m.in. zakresu potrzebnych zmian w prawie karnym, współpracy świata nauki i organizacji pozarządowych z prokuraturą, dopuszczalności podsłuchów podczas czynności śledczych (dopuszczalności podsłuchiwania rozmów adwokatów z klientem), realizacji założenia niezależności prokuratorów po wejściu w życie nowelizacji ustawy, roli prawa i orzecznictwa międzynarodowego w pracy prokuratorskiej oraz przestrzegania naczelnych zasad prawnych w codziennej pracy. Pytano także o brak przygotowania prokuratorów, którzy uczestniczą w rozprawach przed sądem bez znajomości akt sprawy.

Kandydaci odpowiadając na pytania, zgodzili się co do konieczności poszerzenia współpracy z instytucjami naukowymi i organizacjami społecznymi oraz wskazali główny przedmiot badań, którym powinna być sprawność postępowania sądowego i możliwości jej poprawienia. Obaj opowiedzieli się także za podniesieniem umiejętności retorycznych śledczych, ponieważ uczestnictwo w rozprawie sądowej powinno być wizytówką prokuratury. Żaden z kandydatów nie potrafił wskazać jednak praktycznego rozwiązania problemu udziału wielu prokuratorów w kolejnych rozprawach sądowych w tej samej sprawie, na które zjawiają się „oddelegowani przez przełożonego”, bez znajomości akt (jak zaznaczył jeden z uczestników dyskusji- „często protokolant zna sprawę lepiej niż prokurator”). Obaj kandydaci podkreślali, że jest to bardzo trudne zagadnienie. Edward Zalewski zwrócił uwagę, że pomocne mogłoby okazać się utworzenie wydziałów sądowych w prokuraturach. Podkreślił również, że w toku dotychczasowej pracy zawodowej próbował rozwiązać ten problem poprzez nieformalne ustalenia z sędziami, dotyczące przydzielania określonej pary prokuratorów do spraw rozstrzyganych przez konkretnego sędziego. Praktyka ta nie przyniosła jednak spodziewanych rezultatów.

Kontrowersje wzbudziła kwestia stosowania przez służby podsłuchów operacyjnych w odniesieniu do rozmów między adwokatem i klientem. Obaj kandydaci przyznali, że nie można wykluczyć okoliczności, w których założenie takiego podsłuchu byłoby uzasadnione. "Nie wyobrażam sobie, żeby zakładano podsłuch specjalnie po to, by podsłuchiwać rozmowy adwokata z klientem. Ale z drugiej strony, nie żyjemy na księżycu. Wiemy, że są też kontakty o charakterze przestępczym" – powiedział Andrzej Seremet. Edward Zalewski przyznał, że pomimo, iż obowiązuje "absolutny zakaz dowodowy" korzystania z nagrań rozmów podejrzanego z obrońcą, „podsłuch taki odbywa się automatycznie i ktoś musi potem odsłuchać takie nagranie i stwierdzić, czy coś jest taką rozmową albo nie".

Po debacie komentatorzy zwracali w mediach uwagę, że wizje reform prokuratury SSA A. Seremeta oraz Prokuratora Krajowego Edwarda Zalewskiego są w wielu kluczowych kwestiach zbieżne, a obu kandydatów różnią nie tyle poglądy, ile przede wszystkim cechy osobowości.

Media o debacie:

• "O dwóch takich, co chcą rządzić prokuraturą", Gazeta Wyborcza", 04.02.2010 r.
• "Seremet i Zalewski: wpisać prokuraturę do konstytucji", PAP, 03.02.2010 r.
• "Zalewski: to nie koniec, ale początek walki o prokuraturę", PAP, 03.02.2010 r.
• "Seremet: opieszałość to największy problem prokuratury.", PAP, 03.02.2010 r.
• "Starcie kandydatów na szefa prokuratury", Rzeczpospolita, 04.03.2010 r.
• "Kandydaci na prokuratora generalnego prezentują swoje plany", lex.pl, 04.02.2010 r.

Zapis wideo

1) Otwarcie debaty- dr Adam Bodnar, Jarosław Bełdowski oraz prof. dr hab. Tomasz Giaro.

2) Wystąpienie prof. Leszka Balcerowicza (I).

3) Wystąpienie prof. Leszka Balcerowicza (II).

4) Wystąpienie Ministra Sprawiedliwości Krzysztofa Kwiatkowskiego..

5) Scenariusz debaty. Początek wystąpienia SSA Andrzeja Seremeta..

6) SSA A. Seremet o walce z przewlekłością postępowania przygotowawczego, instytucji sędziego śledczego, ocenach okresowych oraz sądownictwie dyscyplinarnym prokuratorów..

7) SSA A. Seremet o nowej ustawie o prokuraturze, współpracy z innymi służbami oraz podnoszeniu kwalifikacji przez prokuratorów.

8) SSA A. Seremet - podsumowanie wystąpienia. Początek wystąpienia Prokuratora Generalnego Edwarda Zalewskiego - o niezależności prokuratorów.

9) Prokurator Krajowy E. Zalewski o ułomnościach prokuratury. Krytyka obowiązującego systemu delegacji prokuratorów.

10) Prokurator Krajowy Edward Zalewski o długofalowych zadaniach Prokuratora Generalnego. Okresowe oceny pracy prokuratorów - rozwinięcie koncepcji.

11) Prokurator Krajowy E. Zalewski - zadania Prokuratora Krajowego "do natychmiastowego wykonania". Etatyzacja, reforma nadzoru służbowego, lepsza organizacja pracy na poszczególnych szczeblach prokuratury, reforma sądownictwa dyscyplinarnego. Podsumowanie wystąpienia

12) Komentarz Ministra Sprawiedliwości Krzysztofa Kwiatkowskiego. Deklaracja poparcia dla koncepcji wprowadzenia prokuratury do Konstytucji. Początek dyskusji z udziałem publiczności .

13) Odpowiedzi kandydatów na pytanie o zmiany w k.k. i k.p.k, stosowanie tymczasowego aresztowania, nadzoru prokuratury nad innymi służbami prowadzącymi postępowanie (I) .

14) Odpowiedzi kandydatów na pytanie o zmiany w k.k. i k.p.k, stosowanie tymczasowego aresztowania, nadzoru prokuratury nad innymi służbami prowadzącymi postępowanie (II).

15) Pytania do kandydatów zadawane przez publiczność (I) .

16) Pytania do kandydatów zadawane przez publiczność (II).

17) Pytania do kandydatów zadawane przez publiczność (III) .

18) Odpowiedzi SSA A.Seremeta dotyczące współpracy z instytucjami naukowymi i organizacjami pozarządowymi, dopuszczalności stosowania podsłuchów operacyjnych rozmów adwokatów z klientem, udziału prokuratorów w innych postępowaniach niż postępowanie karne.

19) Dalszy ciąg odpowiedzi SSA A. Seremeta: korporacjonizm prokuratury, odejście od zasady legalizmu, kryteria awansu zawodowego w prokuraturze i w sądach, model sądowej kontroli postępowania przygotowawczego, subsydiarny akt oskrażenia, rola orzecznictwa ETCzP w polskiej praktyce .

20) Odpowiedzi Prokuratora Krajowego dotyczące powyższych zagadnień (I).

21) Odpowiedzi E Zalewskiego dotyczące powyższych zagadnień (II).