• 
• 
• 

Klinika Prawa Własności

Koordynator programu:

Łukasz Lasek

 

Opis programu

Deprecated: Function ereg() is deprecated in /var/www/functionsNew.php on line 1215

W listopadzie 2008 r. w Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka rozpocząl działalnośc nowy program Klinika Prawa Własności. Program ten ma charakter edukacyjny i skierowany jest w pierwszej kolejności do studentów wydziałów prawa zainteresowanych tematyką prawa własności na różnych płaszczyznach prawnych. Program realizowany jest dzięki grantowi (do końca lutego 2009 r) udzielonemu przez Ministerstwo Skarbu Pańtwa w ramach konkurs "Własności to odpowiedzialność" i objęty jest dodatkowo patronatem Ministra Skarbu Państwa - Pana Aleksandra Grada.

 

Program ten jest odpowiedzią na coraz większą ilość spraw jakie otrzymuje Helsińska Fundacja Praw Człowieka dotyczących naruszenia prawa własności. Klinika Prawa Własności zajmuje się analizą przekazanych jej spraw z zakresu ochrony prawa własności. Wszystkie sprawy są szczegółowo analizowane przez studentów, a następnie konsultowane z prawnikami.

 

Program prowadzony jest pod merytoryczną opieką dr Adama Bodnara (A.Bodnar@hfhr.org.pl)

Koordynatorem programu jest Łukasz Lasek (L.Lasek@hfhr.org.pl)

 

Kontakt:

Klinika Prawa Własności

00-018 Warszawa, ul. Zgoda 11

wlasnosc@hfhr.org.pl

 

Działalność Klinki Prawa Własności polega:

 

1/ na kształceniu studentów uczestniczących w projekcie z zakresu ochrony prawa własności, instrumentów jej ochrony etc. Kształcenie będzie miało formę cotygodniowych seminariów z prawnikami Fundacji lub prawnikami współpracującymi z Fundacją. Zadaniem studentów będzie wybór najciekawszych spraw z listów, które przychodzą do Fundacji Helsińskiej i które dotyczyć będą prawa własności. Wstępną selekcją spraw zajmuje się Zespół Wstępnej Analizy Spraw, który funkcjonuje w Fundacji. Studenci będą dokonywali dokładnej analizy przekazanych im spraw z zakresu prawa własności pod nadzorem doświadczonego prawnika, a następnie niektóre, starannie wybrane sprawy będą prowadzone przez Fundację przy współpracy studentów. Ich rolą będzie badanie orzecznictwa, przygotowywanie pism procesowych, dyskusja na temat strategii prowadzenia sprawy.

 

2/ na organizowaniu seminariów z zaproszonymi panelistami m.in. na temat art. 64 Konstytucji  RP (znaczenie konstytucyjnych gwarancji ochrony własności, treść art. 64 Konstytucji a ustawowe uregulowania prawa własności, orzeczenictwo Trybunału Konstytucyjnego w tym zakresie) oraz art.1 Protokołu Fakultatywnego Nr 1 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (konwencyjne granice ochrony własności, orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka - konwencyjne rozumienie własności, charakterystyka spraw, podstawowe problemy).  

 

Poziom ochrony własności jest poważnym problemem społecznym, a w naszych przewidywaniach może się pogłębić w najbliższym czasie w związku z prowadzeniem prac przygototawczych do Euro 2012. Wiele kwestii prawnych związanych chociażby z wywłaszczeniem jest niezrozumiałych dla dużej częsci społeczeństwa. Otrzymujemy wiele pism z prośbą o pomoc od osób, których nie stać na profesonalną pomoc prawną, a którzy nie rozumieją działalności władz. Zwracają się do Fundacji o pomoc i wyjaśnienie sytuacji, w której się znaleźli. Osoby takie pozostające bez obiektywnej i zrozumiałej informacji czują się wykluczone i tracą zaufanie do państwa. 

 

Działalnośc Klinki na płaszczyźnie informacyjnej (w głównej mierze działalność medialna) będzie miało niezwykle istotną rolę uspokojenia nastrojów społecznych, obniżenia odsetka osób uznających się z różnych względów za wykluczonych ze społeczeństwa. Z drugiej strony działalność ta pozwoli studentom zaangażowanym w projekt zrozumieć na czym polega działalność w interesie społecznym - czy szerzej - w interesie publicznym. Przykładem tego typu spraw jest prowadzona przez Program Spraw Precedensowych sprawa budowy "Zakopianki" czy sprawa reklam wielkoformatowych. 

 

Przeprowadzenie projektu pozwoli na zapoznanie się ze sprawami z terenu całej Polski, co pozwoli na zdiagnozowanie głównych problemów ochrony własności w Polsce, jak również pozwoli na porównanie praktyki stosowania prawa w skali całego kraju. Uważamy, że praktyka nie jest jednolita i zachodzą zasadnicze różnice, w szczególności jeżeli chodzi o szybkość postępowań w tym zakresie. Wniosek taki wypływa z analizy orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, który w ostatnim czasie rozstrzygał kilka polskich spraw, w których stwierdził, iż czas ich rozpoznania nie mieści się w "rozsądnych granicach" (por. wyrok z 1 lipca 2008 r. w sprawie Borysiewicz przeciwko Polsce (skarga nr 71146/01), wyrok z 22 lipca 2008 r. w sprawie Przepałkowski przeciwko Polsce (skarga nr 23759/02), wyrok w sprawie Kita przeciwko Polsce, skarga nr 27710/05.). 

 

Można założyć, iż przewlekłość postępowań administracyjnych i sądowych w zakresie ochrony własności jest obecnie w Polsce problemem systemowym. Liczymy, że poprzez działalnośc Kliniki uda doprowadzenić w kilku sprawach do rozstrzygnięć, które mogą mieć zasadniczy wpływ in futuro na stan ochrony własności w Polsce. 

 

Wszelkie spraw, które Klinika uzna za istotne i ważne dla ochrony praw jednostki czy interesu społecznego objętą zostaną kompleksową obsługą ze strony Klinki i Fundacji (np. w ramach prac Programu Spraw Precedensowych). Przewidujemy możliwość obserwacji postępowań, składania opinii prawnych amicus curiae, przyłączania się do postępowania jako organizacja społeczna zgodnie z przepisami k.p.c. oraz - w wybranych sprawach - postaramy się zaproponować prowadzenie spraw pro bono prawnikom współpracującym z Fundacją.

 

Klinika Prawa pozwoli studentom na refleksyjną analizę sprawy, przepisów prawa oraz orzecznictwa. Niezwykle istotne z naszej perspektywy jest uświadomienie studentom znaczenia prawa własności dla statusu jednostki w państwie oraz funkcjonowania gospodarki. Prowadzone sprawy pozwolą zrozumieć, że często na pierwszy rzut oka proste i zwykłe sprawy mogą przedstawiać poważny i skomplikowany problem prawy. Przykładem może być sprawa Pla and Puncernau p. Andorze (wyrok z 13 lipca 2004 r., skarga nr 69498/01), w której kwestia wykładni testamentu i prawa dziedziczenia była przedmiotem orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, dwóch zdań odrębnych w tej sprawie, kilkunastu  artykułów, a po dziś dzień pozostaje tematem akademickich debat w całej Europie.

 

Aktualności

2 lutego 2009 r.

 

5 lutego 2009 r. (czwartek) w godz. 14.00 - 16.00 serdecznie zapraszamy na seminarium organizowanym przez Klinikę Prawa Własności Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka na temat "Mój dom - moje okno - moja własność".

 

Seminarium jest poświęcone dyskusji na temat konsekwencji sprawy Pani Małgorzaty Falęckiej i ogólnie problemowi reklam wielkoformatowych w Warszawie i innych miastach.

 

W charakterze panelistów wystąpią:

 

Małgorzata Falęcka

Elżbieta Dymna (Stowarzyszenie Miaste Moje a w Nim)

 

Moderatorem dyskusji będzie: dr Adam Bodnar (Helsińska Fundacja Praw Człowieka,

 

29 stycznia 2009 r.

 

Seminarium prowadzone było przez Dominikę Bychawską, prawnika, absolwentkę Kolegium Europejskiego w Natolinie, prawnika w Kancelarii Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. . Tematyką spotkania była kwestia mienia zabużańskiego oraz procedury dochodzenia roszczeń. Szczegółowo omówiona została również instytucja wyroków pilotażowych Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Głównie omówione zostały implikacje sprawy Broniowski przeciwko Polsce.

 

Na przykładzie spraw Broniowski przeciwko Polsce (skarga nr 31443/96, ugoda z dnia 28 września 2005 r.),  Wolkenberg i inni przeciwko Polsce (skarga nr 50003/99, decyzja z dnia 4 grudnia 2007 r) oraz w sprawie E.G. i 175 innych skarżących przeciwko Polsce (skarga nr 50425/099, wyrok pilotażowy z dnia 23 września 2008 r.)

 

22 stycznia 2009 r.

 

Seminarium 22 stycznia 2009 r. prowadzone było przez dr Adama Bodnara - prawnika Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka. Dodatkowo gościem spotkania była Pani Renata Bicz z Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy. Tematyką spotkania było problematyka zagospodarowania przestrzennego. Szczegółowo omówiona została sprawa Klubu H. oraz Zakopianki.

 

 

15 stycznia 2009 r.

 

Seminarium prowadzone było przez dr Adama Bodnara. Omówiona została szczegółowa sprawa Broniowski przeciwko Polsce (skarga nr 31443/96, ugoda z dnia 28 września 2005 r.) dotycząca roszczeń odszkodowawczych właścicieli i spadkobierców właścicieli tzw. "mienia zabużańskiego".

 

8 stycznia 2009 r.

 

Seminarium prowadzone było przez Dorotę Pudzianowską - prawnika Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka. Przedmiotem seminarium była sprawa przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka Piekielny przeciwko Polsce. Sprawa dotyczy niewypłacenia przez państwo przez okres ponad 60 lat odszkodowań za mienie znacjonalizowane na podstawie art. 3 Ustawy z 3 stycznia 1946 o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, która takie odszkodowanie przewidywała.

 

 

18 grudnia 2008 r.

 

Seminarium prowadzone było przez dr Adama Bodnara w formie warsztatów. Szczegółowo omówione zostały sprawy przygotowane przez studentów, w szczególności problematyka dekretu warszawskiego.

 

11 grudnia 2008 r.

 

Gościem seminarium był prawnik z Kancelarii Weil, Gotschal & Mendes - Dawid Sześciło. Przedmiotem jego wystąpienia było omówienie treści art. 1 Protkołu 1 do Europejskiej Konwencji Paw Człowieka oraz sprawa Bugajny i inni przeciwko w Polsce (wyrok z 6 listopada 2007 r., skarga nr 22531/05). Na przykładzie tej sprawy omówione zostały mechanizmy wywłaszczenia faktycznego pod drogi oraz dotychczasowa linia orzecznica polskich sądów administracyjnych w podobnych sprawach.

 

4 grudnia 2008 r.

 

Pierwsze seminarium Kliniki Prawa Własności miało charakter organizacyjny. Spotkanie prowadził Łukasz Lasek - koordynator projektu. Przedstawił uczestnikom główne założenie Kliniki Prawa Własności, jej cele oraz sposób funkcjonowania, w tym potencjalne działania jakie mogą zostać podjęte.

 

Uczestnicy Kliniki Prawa Własności:

1.   Piotr Capiga

2.   Karol Czuryszkiewicz

3.   Klaudia Domasiewicz

4.   Arkadiusz Erchardt

5.   Urszula Filipowicz

6.   Michał Jagielski

7.   Rafał Kelm

8.   Elżbieta Krajewska

9.   Dorota Krukowska

10. Małgorzata Minkowska

11. Małgorzata Motyl

12. Mateusz Papis

13. Anna Szulc

14. Bartosz Utzig

15. Łukasz Wiśniewski

16. Aleksandra Ziętek

 

Sprawy

  

1. Sprzedaż nieruchomości pod drogę ekspresową S-69

 

Stan faktyczny

Pani A.T. była właścicielką nieruchomości, znajdującej się na terenie planowanej drogi ekspresowej S-69. W 2006r zapadła decyzja o lokalizacji drogi publicznej. Następnie na nieruchomości pojawiła się rzeczoznawczymi. Operat szacunkowy został przedstawiony właścicielce nieruchomości dopiero po interwencji członków rodziny tj. w listopadzie 2006 r. Poprawiono go w lutym 2007 r. W dniu 28 maja 2007 r. podpisano umowę sprzedaży nieruchomości, jednak była właścicielka ma głębokie poczucie krzywdy. Uważa, że wywarto na niej presją psychiczną, która spowodowała podjęcie przez nią niekorzystnych decyzji, w szczególności zgody na sprzedaż jedynie części nieruchomości, na co początkowo nie chciała się zgodzić.

 

Stan prawny

Była właścicielka podnosi, że sprzedaż jej nieruchomości została dokonana niezgodnie z ustawą z dnia 10 kwietnia 2003 roku o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. (Dz. U. Nr 80, poz. 721 ze zm) Mowa jest o art. 13 ust.3  wspomnianej ustawy, który mówi iż „jeżeli przejęta jest część nieruchomości, a pozostała część nie nadaje się do prawidłowego wykorzystania na dotychczasowe cele, właściwy zarządca drogi jest obowiązany do nabycia, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości (...) tej części nieruchomości.

 

Stanowisko Fundacji

Sprawa była rozpatrywana na forum Kliniki Własności w dniu 18 grudnia 2008 r.. Rozważano przede wszystkim zagadnienie obowiązku wykupu całości nieruchomości. Fundacja doszła do wniosku, iż taki obowiązek może być rozpatrywany tylko w sytuacji złożenia stosownego wniosku. Natomiast w przedmiotowej sprawie wyrażono zgodę na wykup jedynie części nieruchomości, a zatem nie skorzystano z tej możliwości. Co do drugiej kwestii, mianowicie przymusu psychicznego w momencie podejmowania decyzji o zawarciu umowy sprzedaży, zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego nie może być on rozpatrywany w kategoriach wady oświadczenia woli. Tym samym nie może stanowić podstawy do podważenia oświadczenia woli byłej właścicielki. Taką przesłankę stanowiłby jedynie przymus zewnętrzny, a nie wewnętrzne przeżycia czy psychiczny nacisk.

 

Działania Fundacji

Helsińska Fundacja zwróciła się do Pani A.T  z listem informujący o niemożności podjęcia sprawy wraz ze szczegółowym przedstawieniem jej sytuacji prawnej.

 

2. „Zakopianka"

 

Stan faktyczny

Sprawa dotyczy planowanej od wielu lat przebudowy „Zakopianki" tj. dróg krajowych nr 7 i 47 (na odcinku Poronin- Zakopane). Inwestycja była planowana od przełomu lat 70/80- tych. W roku 2005 miejscowy oddział GDDKiA zlecił wykonanie stosownej dokumentacji oraz uzyskanie decyzji o ustalenie dokładnej lokalizacji drogi. 17 sierpnia 2007r. Wojewoda Małopolski wydał decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizacje przedsięwzięcia. Została ona utrzymana przez Ministra właściwego ds. środowiska, a następnie uchylona wyrokiem WSA.

 

W tym czasie podniosły się protesty mieszkańców Poronina i Zakopanego wywołane błędnym przekonaniem, iż GDDKiA będzie wypłacać właścicielom odszkodowania poniżej wartości rynkowej. Doprowadziły one do wstrzymania dalszych prac do czasu opracowania przez Marszałka Województwa Małopolskiego kompleksowego studium rozwiązań komunikacyjnych dla całego Podhala , które jest planowane na I kwartał 2009 roku. Problem polega na tym, iż mieszkańcy, których nieruchomości znajdują się na terenach planowanej inwestycji, od wielu juz lat czują się zakładnikami drogi. Nie mogą swobodnie korzystać ze swojej własności, gdyż ich działki są zarezerwowane pod budowę „Zakopianki". Jeden z właścicieli nieruchomości na tym obszarze złożył w 2008r. pozew o zapłatę odszkodowania i przymusowy wykup jego nieruchomości, ale został on oddalony (niewłaściwe oznaczenie Wójta Gminy Poronin jako reprezentanta Skarbu Państwa, niedostateczne wykazanie rzeczywistej szkody.) Sąd wskazał również, iż strona może korzystać z nieruchomości, zaś ograniczenia co do budowy wymagają zgody zarządcy drogi. A zatem roszczenia z tego tytułu należy kierować do Skarbu Państwa- GDDKiA

 

Stan prawny

W niniejszej sprawie największym problemem jest przewlekłość postępowania, która wiąże się z długotrwałą niemożliwością korzystania przez właścicieli ze swojej własności. Co więcej, właściciele nie mogą liczyć na żadne odszkodowanie z tego tytułu. Wynika to z faktu, że znaleźli się oni w swoistej luce prawnej.

 

Z jednej strony, sytuację ich reguluje art. 36 ustawy z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 80, poz. 717 ze zm)  Stanowi on, iż właściciele nieruchomości, którym w związku z uchwaleniem planu zagospodarowania przestrzennego zostało uniemożliwione lub istotnie ograniczone korzystanie z nieruchomości lub jej części w dotychczasowy sposób, mogą żądać odszkodowania za rzeczywiście poniesioną szkodę albo zgłosić roszczenie wykupu nieruchomości. Kompetencje do wypłaty odszkodowań i wykupu leżą po stronie gminy. Jednakże od roku 2003 miasto Zakopane dla niniejszego obszaru nie posiada MPZP, a zatem brak jest podstawy do wypłaty takiego odszkodowania lub wykupu nieruchomości.

Z drugiej strony, jako właściciele nieruchomości znajdujących się na terenie planowanych inwestycji drogowych podpadają również pod ustawę z 10 kwietnia 2003r o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. Nr 80, poz. 721 ze zm)  Na podstawie art.. 12  tej ustawy, w dniu w którym decyzja o ustaleniu lokalizacji drogi publicznej stanie się ostateczna ich nieruchomości staną się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa. W tym wypadku odszkodowanie ustalane jest w odrębnej decyzji przez wojewodę, a jego wysokość oceniana jest wg stanu nieruchomości i jej wartości w dniu wydania decyzji przez organ I instancji. Do jej ustalenia mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r o gospodarce nieruchomościami. Decyzja taka nie została wciąż wydana, pomimo faktu, że od 2000 roku trwają prace związane z tą inwestycją drogową. A zatem w chwili obecnej właściciele nie mają możliwości swobodnego korzystania ze swoich nieruchomości. Skazani są na oczekiwanie na wydanie decyzji o  lokalizacji drogi.

 

Stanowisko Fundacji

Sprawa była rozpatrywana na dwóch spotkaniach Kliniki Własności w dniu 15 i 22 stycznia. Fundacja doszła do wniosku, iż wieloletnia niemożliwość korzystania przez właścicieli ze swojej własności stanowi wyraźne naruszenie tego prawa w świetle Konstytucji i art.1 Protokołu 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. W tym kontekście odniesiono się do dwóch spraw prowadzonych przez HFPC, które zakończyły się wyrokami przez ETPC w Strasburgu. W sprawach Rosiński przeciwko Polsce (wyrok ETPC z 17 lipca 2007r., skarga nr 17373/02) i Skrzyński przeciwko Polsce (wyrok ETPC z 6 września 2007r., skarga nr 38672. /02) skarżący przez wiele lat byli pozbawieni możliwości korzystania ze swojej własności z uwagi na postanowienia Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego. Dlatego też Fundacja zdecydowała się podjąć również i tę sprawę.

 

Działania Fundacji

Fundacja napisała dwa listy interwencyjne: do Ministra Infrastruktury i Rady Miasta Zakopane z prośbę o przedstawienie szczegółowego harmonogramu inwestycji i planowanego wydania decyzji lokalizacyjnej, która ostatecznie określi sytuację prawną mieszkańców tych obszarów.

  

Dodatkowe informacje:

Czytaj artykuł Bartosza Piłata pt. "Obrońcy praw człowieka w sukurs góralom" w Gazecie Wyborczej Kraków z dnia 29 stycznia 2009 r.

http://miasta.gazeta.pl/krakow/1,35798,6212747,Obroncy_praw_czlowieka_w_sukurs_goralom.html

 

Konferencja i seminaria

5 lutego 2009 r. (czwartek) w godz. 14.00 - 16.00 serdecznie zapraszamy na seminarium organizowanym przez Klinikę Prawa Własności Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka na temat "Mój dom - moje okno - moja własność".

 

Seminarium jest poświęcone dyskusji na temat konsekwencji sprawy Pani Małgorzaty Falęckiej i ogólnie problemowi reklam wielkoformatowych w Warszawie i innych miastach.

 

W charakterze panelistów wystąpią:

 

Małgorzata Falęcka

 

Elżbieta Dymna (Stowarzyszenie Miaste Moje a w Nim)

 

 

Moderatorem dyskusji będzie: dr Adam Bodnar (Helsińska Fundacja Praw Człowieka,

  

  

Po konferencji opublikowane zostaną tutaj materiału poseminaryjne.

  

  

Kontakt

 

Zapraszamy Państwa do zwracania się do Klinki Prawa Własności Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka ze swoimi sprawami, w których doszło do naruszenia prawa własności.

 

W tym celu prosimy pisać na adres poniżej. Państwa zgłoszenie powinno zawierać (i) pismo wprowadzające z krótkik opisem sprawy, obecnym jej etapem, oczekiwaniom wobec Kliniki oraz listą załaczanych dokumentów (ii) kopie istotnych dla sprawy dokumentów.

 

Wszystkie Państwa sprawy zostaną przeanalizowane i zostanie Państwu udzielona odpowiedź.

 

Helsińska Fundacja Praw Człowieka

Klinika Prawa Własności

00-018 Warszawa, ul. Zgoda 11

wlasnosc@hfhr.org.pl