Seminarium “Stosowanie podsłuchów i kontroli operacyjnej a prawa i wolności jednostki - niezbędne zmiany prawne"

W dniu 16 listopada 2009 r. w siedzibie Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka odbyło się  seminarium pt. "Stosowanie podsłuchów i kontroli operacyjnej a prawa i wolności jednostki - niezbędne zmiany prawne". Seminarium miało na celu zdiagnozowanie najistotniejszych problemów związanych z kształtem przepisów regulujących stosowanie podsłuchów procesowych oraz kontroli operacyjnej. 

Wśród dyskutowanych problemów znalazły się następujące kwestie:

1. nałożenia na służby specjalne obowiązku ujawniania danych statystycznych dotyczących liczby podsłuchów operacyjnych, w tym informacji na temat: 1) tzw. podsłuchów pięciodniowych - przy czym należy rozważyć czy jawna powinna być liczba nieuwzględnionych przez sądy wniosków o wyrażenie następczej zgody na taki podsłuch, 2) długości stosowania podsłuchów operacyjnych - przy czym zastanowienia wymaga ujawnienie liczby wniosków o przedłużenie podsłuchu niezaakceptowanych przez sądy; co niezwykle ważne obecne uregulowania, a w szczególności ustawa o ochronie informacji niejawnych, pozwalają służbom zasłaniać się w tym zakresie tajemnicą państwową,

2. ujednolicenia obowiązków służb specjalnych w zakresie gromadzenia, przechowywania i niszczenia materiałów zgromadzonych dzięki stosowaniu podsłuchów; na dzień dzisiejszy obowiązki poszczególnych służb w tym zakresie różnią się od siebie,

3. sądowej kontroli nad stosowaniem podsłuchu, powstaje w tym zakresie pytanie o to jakimi wymogami należy obwarować wniosek o uzyskanie zgody na podsłuch, a także w jaki sposób zapewnić rzetelną i merytoryczną kontrolę tegoż wniosku; w tle niewątpliwie pozostaje również kwestia odpowiedniego przeszkalania kadr sędziowskich i prokuratorskich,

4. miejsca Sejmowej Komisji ds. Służb Specjalnych w systemie nadzoru nad działalnością  służb specjalnych, a w szczególności nadzoru nad sięganiem przez nie po czynności operacyjno-rozpoznawczych,

5. nałożenia na służby obowiązku poinformowania jednostki o prowadzonym wobec niej podsłuchu, rozważenie wprowadzenie takiej powinności wydaje się uzasadnione w świetle standardów strasburskich (sprawa Klass i Inni przeciwko Niemcom) i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego (K 32/04, K 45/02, S 2/06, K 54/07, P 79/08),

6. ustalenia granicy między materiałem operacyjnym a dowodem, obecnie praktycznie każda informacja zdobyta w wyniku zastosowania podsłuchu może być  uznana za dowód w postępowaniu karnym, nie ma w tym zakresie regulacji, które nakazywałyby sądom odrzucić dowód uzyskany w sposób niezgodny z prawem, nie obowiązuje w tym zakresie teoria „owoców zatrutego drzewa”,

7. rozszerzania zakresu środków technicznych, stosowanych w ramach tzw. kontroli operacyjnej i kierunku jaki powinny obrać zmiany w tym zakresie (szczególne znaczenie ma tu kwestia prawnego usankcjonowania stosowania tzw. zdalnego przeszukania),

Gośćmi seminarium byli: prof. Tadeusz Tomaszewski, dr Piotr Radziewicz, dr Andrzej Sakowicz, dr Hanna Gajewska – Kraczkowska, dr Katarzyna Boratyńska, dr Marcin Warchoł, sędzia Wiesław Kozielewicz oraz adw. Beata Czechowicz.

Natomiast z ramienia Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka obecni byli prof. Jerzy Ciemniewski, dr Adam Bodnar, Maciej Bernatt oraz Artur Pietryka.

Podsumowanie seminarium wraz z rekomendacjami konkretnych zmian prawnych jest obecnie na etapie przygotowywania i niebawem zostanie udostępnione.