Sprawy sędziów niepowołanych przez Prezydenta RP przed Naczelnym Sądem Administracyjnym

W dniach 14-16 października 2008 r. Naczelny Sąd Administracyjny rozpozna skargi kasacyjne złożone przez asesorów i sędziów sądów rejonowych, którym w sierpniu 2007 r. Prezydent RP odmówił nominacji na stanowiska sędziowskie. Sprawy objęte są Programem Spraw Precedensowych Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka. Skarżących reprezentują pro bono prawnicy z kancelarii Salans i Clifford Chance.

Przypomnijmy. W sierpniu 2007 r. pismem z kancelarii Prezydenta RP, Krajowa Rada Sądownictwa (KRS) została poinformowana, że wobec dziewięciu wskazanych przez nią kandydatów „Prezydent RP nie skorzystał z konstytucyjnej prerogatywy w zakresie powołania ich do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego”. Pismo nie zawierało żadnego uzasadnienia. Wśród osób tych było czterech sędziów sądów rejonowych, którzy ubiegali się o stanowisko w sądzie okręgowym, oraz pięciu asesorów ubiegających się o nominację na stanowisko sędziego sądu rejonowego. Wszyscy pozytywnie przeszli procedurę nominacji w KRS, a na odpowiedź z kancelarii Prezydenta czekali prawie dwa lata.
 

Troje z nich złożyło już wtedy skargi na decyzję Prezydenta RP do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. WSA odrzucił jednak skargi uznając, że są one niedopuszczalne, ponieważ powołując sędziów, Prezydent nie działa jako organ administracji publicznej i w związku z tym powołanie nie stanowi formy prawnej podlegającej kontroli sądu administracyjnego. Od tych postanowień WSA złożone zostały skargi kasacyjne, które w najbliższych dniach rozpozna NSA.

Oprócz skarg na decyzję ośmiu niepowołanych sędziów wniosło do WSA jednocześnie skargi na bezczynność organu, gdyż pismo do KRS nie mogło być uznane za formalne postanowienie Prezydenta, podane zgodnie z prawem do wiadomości publicznej. Stosując podobną argumentację, WSA postanowił odrzucić i te skargi, ze względu na swoją niewłaściwość. Wydane postanowienia są przedmiotem skarg kasacyjnych rozpatrywanych przez NSA. 

Formalne postanowienie o odmowie nominacji dziewięciu osobom, opublikowane w Monitorze Polskim,  Prezydent wydał dopiero 3 stycznia 2008 r. I ta decyzja została zaskarżona do WSA. Tym razem jednak postępowania przed WSA zostały zawieszone, do czasu rozpatrzenia skarg konstytucyjnych złożonych przez niepowołanych sędziów, które zostały już zarejestrowane przez Trybunał Konstytucyjny. Skargi konstytucyjne podnoszą niezgodność z Konstytucją przepisów Prawa o ustroju sądów powszechnych regulujących tryb powoływania sędziów.

Podjęte działania mają na celu obronę praw niepowołanych sędziów. Jednoczesne zainicjowanie kilku różnych postępowań sądowych wynika przede wszystkim z precedensowego charakteru zaistniałej sytuacji, faktycznej i prawnej. Decyzja o odmowie nominacji została podjęta bez żadnego uzasadnienia, po bardzo długim czasie oczekiwania, a przy tym przy naruszeniu dotychczasowej konstytucyjnej tradycji. Do tej pory bowiem Prezydent RP nigdy nie sprzeciwiał się wnioskom KRS w zakresie powoływania sędziów. Ponadto chcemy wykorzystać wszelkie dostępne środki prawne w perspektywie ewentualnego wnoszenia skarg do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, gdyby postępowania na ścieżce krajowej nie doprowadziły do skutecznych rozwiązań w sprawie.

Decyzja Prezydenta RP o odmowie powołania budzi wyjątkowo poważne wątpliwości. Może zostać odebrana przez urzędujących już sędziów, jak i przyszłych kandydatów na stanowiska sędziowskie, jako znak, że ich kariera zawodowa może być poddana politycznym wpływom. Stanowi to poważne zagrożenie dla fundamentalnej zasady trójpodziału władzy. Sprawiedliwy i przejrzysty proces nominacji sędziów jest bowiem podstawową gwarancją dla niezależności władzy sądowniczej w demokratycznym państwie prawa.

Tym większy niepokój rodzi więc postanowienie Prezydenta Lecha Kaczyńskiego z 4 września 2008 r., którym Prezydent odmówił powołania na stanowisko sędziego sądu okręgowego kolejnej osobie. I w tym przypadku odmowa miała miejsce wbrew pozytywnemu wnioskowi KRS, po dwóch i pół roku oczekiwania oraz bez podania żadnego uzasadnienia. Helsińska Fundacja Praw Człowieka postanowiła objąć sprawę sędziego Programem Spraw Precedensowych i połączyć ją ze sprawą dziewięciu osób niepowołanych w sierpniu 2007 r.

Stanowisko w sprawie niepowołanych sędziów zajęło już Stowarzyszenie Sędziów Polskich Iustitia, Europejskie Stowarzyszenie Sędziów, International Commission of Jurists (Międzynarodowa Komisja Prawników) oraz International Bar Association. O sprawie informowaliśmy także Komisję Europejską oraz Sekretarza Generalnego Rady Europy. 

W postępowaniach sądowych skarżących reprezentują pro bono adw. Agnieszka Wardak i mec. Patrick Radzimierski z kancelarii Salans, oraz adw. Marcin Ciemiński i adw. Bartosz Krużewski z kancelarii Clifford Chance.

Terminy rozpraw przed NSA:

14 października, godz. 10:45 do 12:00, sala B.

15 października, godz. 12:00 do 13:00, sala D.

16 października, godz. 12:10 do 13:00, sala B. 

Informacji na temat sprawy udziela Joanna Lora, koordynująca sprawę z ramienia HFPC, tel. kom. 511 668 480.