Sprawa Tomasza Kozaka – granice wolności artystycznej w Polsce

 

W dniu 19 marca 2010 r. o godzinie 13:00 w Sądzie Okręgowym w Krakowie (ul. przy Rondzie 7) odbędzie się rozprawa apelacyjna w przedmiocie bezpodstawnej ingerencji przez sąd w swobodę twórczości artystycznej w sprawie toczącej się z powództwa Tomasza Kozaka.

Sprawa dotyczy Tomasza Kozaka, malarza, który w swoich pracach wykorzystuje w kontrowersyjny sposób motywy historyczne, religijne, literackie. Na mocy umowy zawartej w 2005 r. T. Kozak przeniósł na wydawcę na okres jednego roku przysługujące mu majątkowe prawa autorskie do określonych w umowie obrazów. Wydawca zobowiązał się do ich opublikowania wraz z komentarzem w formie dwóch kalendarzy na rok 2006 oraz do zapłaty honorarium. Wydawca wykorzystał otrzymane dzieła do wydania jednego kalendarza zatytułowanego „Polskie Otchłanie 2006”.  Pomiędzy wydawcą a artystą doszło jednak do sporu co do zapłaty za  pozostałą część prac, które miały zostać wykorzystane przy wydaniu  drugiego kalendarza. W związku z tym T. Kozak wniósł 20 czerwca 2006 r.  do sądu pozew, w którym domagał się zasądzenia na swoją rzecz od  pozwanego zapłaty kwoty tytułem całego wynagrodzenia ustalonego w umowie wraz z odsetkami.

Sąd Rejonowy dla Krakowa - Podgórza w Krakowie wyrokiem z 6 października 2009 r. po rozpatrzeniu sprawy oddalił powództwo. Sąd uznał, iż umowa łącząca T. Kozaka oraz wydawcę w całości dotknięta jest nieważnością bezwzględną z uwagi na sprzeczność tematyki prac wykonanych w celu realizacji umowy z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.). Sąd zaznaczył, iż prace T. Kozaka wykorzystują tematykę wojenną, pornograficzną, symbolikę godła państwowego, oraz że reprezentują wątpliwe walory artystyczne i jako takie godzą w powszechnie uznawane społecznie wartości i dobre obyczaje. Od wyroku Sądu Rejonowego T. Kozak wniósł apelację do Sądu Okręgowego w Krakowie.

Sprawa z powództwa T. Kozaka objęta jest Programem Spraw Precedensowych Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka. W ocenie Fundacji sprawa ta ma istotne znaczenie z punktu widzenia wolności słowa i swobody twórczości artystycznej, które zagwarantowane zostały przez art. 73 Konstytucji RP oraz art. 10 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Dotyczy ona szerszego zagadnienia jakim jest zakres swobody twórczości artystycznej w Polsce.