Sprawa Grzegorza B - skarga do Trybunału Konstytucyjnego na art. 212 § 1 k.k.

Dnia 17 maja 2006 r. do Trybunału Konstytucyjnego została złożona skarga w sprawie Grzegorza B. Pełnomocnikiem skarżącego przed TK jest prof. Zbigniew Hołda. Skarga została przygotowana przez prawników Programu Spraw Precedensowych. Podstawą wniesienia skargi był wyrok Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze z dnia 20 stycznia 2006 r. Sąd Okręgowy nie uwzględnił zarzutów apelacji, zmieniając wyrok pierwszej instancji jedynie co do wymiaru kary wobec Grzegorza B., oskarżonego o popełnienie przestępstwa z art. 212 § 1 k.k.

W skardze została zakwestionowana zgodność przepisu art. 212 § 1 k.k. z art. 54 ust. 1, w związku z art. 63 oraz z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Grzegorz B. kierując skargi do Ministra Obrony Narodowej na swojego przełożonego korzystał z prawa do składania petycji, wniosków i skarg w interesie publicznym, własnym do organów władzy publicznej (art. 63 Konstytucji RP). Ponadto, korzystał on z gwarancji z art. 54 ust. 1 zapewniających każdemu wolność wyrażania poglądów, opinii. Skarżący podniósł, że przepisy wprowadzające odpowiedzialność karną za zniesławienie nie mieszczą się w konstytucyjnych granicach wolności słowa. Przepisy ustanawiające odpowiedzialność karną za zniesławienie nie są uzasadnione realizacją jednego z interesów wskazanych w art. 31 ust. 3 Konstytucji ani nie są konieczne w demokratycznym państwie. W skardze zostało wskazane orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka m.in. niedawne orzeczenie Raichinov przeciwko Bułgarii, które wskazuje na wagę wolności słowa w kształtowaniu demokratycznego i tolerancyjnego społeczeństwa oraz wskazujące na drogę cywilną i dyscyplinarną jako środek ochrony dóbr osobistych.

W skardze zostało przedstawione orzecznictwo Sądu Najwyższego, na podstawie którego w doktrynie sformułowane zostały znamiona kontratypu tzw. skargi obywatelskiej. Wyłączenie odpowiedzialności karnej zachodzi wtedy gdy, wniesienie skargi następuje na podstawie prawnej stwarzającej uprawnienie obywatela dla obrony określonego prawa, a stawiający zarzuty powinien działać w celu obrony swego prawa lub też prawa innej osoby; skarga skierowana powinna zostać do właściwego organu. Nie spełnia takiego wymogu skarga mająca postać zniesławiającej publikacji prasowej. Ponadto forma zarzutu stawianego w treści skargi funkcjonariuszowi publicznemu nie może być znieważająca, a poza granice kontratypu wykracza drastyczna forma, nie mająca związku z treścią, a przez to nieadekwatna do merytorycznej zawartości zarzutu podniesionego w skardze. Z kolei prawdziwość zarzutu nie należy do znamion kontratypu skargi obywatelskiej. Szczegółowy tryb rozpatrywania wniosków oraz petycji uregulowany jest w Kodeksie postępowania administracyjnego (dalej "KPA"). Zgodnie z art. 227 KPA przedmiotem skargi może być w szczególności "zaniedbanie lub nienależyte wykonywanie zadań przez właściwe organy albo przez ich pracowników, naruszenie praworządności lub interesów skarżących, a także przewlekłe lub biurokratyczne załatwianie spraw". Z samej istoty skargi wynika, iż musi zawierać ona krytyczną ocenę działalności organów administracji. W skardze wskazano, że odpowiedzialność karna za zniesławienie jest środkiem nieproporcjonalnym do dobra chronionego. Jako środek ochrony reputacji została wskazana droga procesu cywilnego oraz postępowanie dyscyplinarne.

Skarżący wskazał ponadto, na konsekwencje odpowiedzialności karnej za zniesławienie, w postaci zniechęcenia do składania petycji i skarg przez obywateli, nieproporcjonalność kary grzywny lub pozbawienia wolności do wagi przewinienia, a także fakt, że w służbach mundurowych osoby, które złożyły skargę ponoszą podwójną karę na drodze dyscyplinarnej i karnej.

W Trybunale Konstytucyjnym znajduje się obecnie kilka skarg dotyczących niekonstytucyjności art. 212 § 2 k.k. Według wiedzy Helsińskiej Fundacji, sprawa Grzegorza B. jest pierwszą dotycząca niekonstytucyjności art. 212 § 1 k.k., a więc sytuacji innych niż np. wykonywanie zawodu przez dziennikarza (por. skarga Mariana Maciejewskiego).