Informacja o istotnych problemach wynikających z działalności i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w 2008 roku

Informacja składa się z pięciu Rozdziałów. Dwa pierwsze rozdziały odnoszą się do pozycji ustrojowej, funkcjonowania oraz działalności orzeczniczą Trybunału. Rozdział trzeci zawiera omówienie wybranych, najważniejszych wydanych w ubiegłym roku orzeczeń. W rozdziale IV zaprezentowane zostały główne problemy związane z realizacją orzeczeń Trybunału przez prawodawcę oraz ich wpływu na kształtowanie sfery stosowania prawa. W ostatnim rozdziale ukazana została działalność pozaorzeczniczą Trybunału. 

Według Informacji, w roku 2008 wpłynęło do Trybunału Konstytucyjnego ogółem 598 spraw, z czego 443 sprawy podlegały rozpoznaniu wstępnemu. Przedmiotem rozpoznania merytorycznego stało się w sumie 239 spraw. Trybunał wydał w 2008 r. 166 orzeczeń na etapie rozpoznania merytorycznego (o 20 więcej niż w roku poprzednim), w tym 93 wyroki i 73 postanowienia o umorzeniu postępowania. W 53%. wyroków Trybunał orzekł  o niekonstytucyjności, zaś w 47%. uznał konstytucyjność rozpatrywanego przepisu. Wydano też 4 postanowienia sygnalizacyjne. W postępowaniu w ramach wstępnego rozpoznania skarg i wniosków Trybunał wydał 196 zarządzeń i 287 postanowień, w tym 197 o odmowie nadania biegu wnioskom lub skargom konstytucyjnym, zaś do rozpoznania merytorycznego przekazano 66 skarg i 18 wniosków.  

W rozdziale III zaprezentowane zostały najważniejsze orzeczenia wydane w 2008 r. Spośród orzeczeń o istotnym znaczeniu dla funkcjonowaniu wymiaru sprawiedliwości omówione zostały m.in. wyroki wydane w sprawach objętych działaniem Programu Spraw Precedensowych.

W Informacji zawarte zostało m.in. omówienie wyroku w sprawie przeludnienia w zakładach karnych (str. 51 Informacji). W wyroku z  26 maja 2008 r., SK 25/07, w którym TK orzekł, że art. 248 § 1 kodeksu karnego wykonawczego dopuszczający możliwość umieszczenia więźnia w celi o powierzchni na osobę mniejszej niż 3 m2 jest niezgodny z Konstytucją. W sprawie Program Spraw Precedensowych przygotował opinię przyjaciela sądu.

Ponadto, w Informacji na temat działalności Trybunału Konstytucyjnego w 2008 r. zamieszczone zostało odniesienie do wyroku Trybunału z 12 maja 2008 r. (sygn. akt SK 43/05) w sprawie odpowiedzialności karnej za przestępstwo zniesławienia (str. 84 Informacji). Trybunał orzekł, że art. 213 § 2 kodeksu karnego, w zakresie określającym przesłanki kontratypu przestępstwa zniesławienia do­konanego publicznie za pomocą środków masowego komunikowania, w części obejmu­jącej zwrot „służący obronie społecznie uzasadnionego interesu”, gdy zarzut dotyczy postępowania osób pełniących funkcje publiczne, jest niezgodny z art. 14 (zasada wol­ności prasy i innych środków społecznego przekazu) oraz art. 54 ust. 1 (zasada wolności słowa) w związku z art. 31 ust. 3 (zasada proporcjonalności) Konstytucji. Sprawa skarżącego Mariana Maciejewskiego objęta została Programem Spraw Precedensowych, w ramach którego przygotowana została skarga konstytucyjna.

Z zakresu wolności wypowiedzi Trybunał wydał także wyrok w sprawie Zofii Szychowskiej, której także została objęta Programem Spraw Precedensowych. Trybunał Konstytucyjny wydał 23 kwietnia 2008 r. wyrok w sprawie SK 16/07, w którym TK uznał, że jest niezgodne z Konstytucją zakazywanie prawdziwych i uzasadnionych z punktu widzenia ochrony interesu społecznego wypowiedzi publicznych na temat działalności zawodowej innego lekarza. TK uznał, że w tym zakresie art. 52 Kodeksu Etyki Lekarskiej narusza konstytucyjną wolność słowa (str. 82 Informacji).

Trybunał Konstytucyjny wypowiedział się również na temat obowiązku notyfikacji tzw. zgromadzeń spontanicznych w sprawie Dariusza Szweda objętej Programem Spraw Precedensowych (str. 86 Informacji). W wyroku z 10 lipca 2008 r., P 15/08, Trybunał orzekł, że art. 52 § 1 pkt 2 kodeksu wykroczeń jest zgodny ze statuującym wolność zgromadzeń art. 57 Konstytucji. Problem konstytucyjny dotyczył przewidzianej w kodeksie wykroczeń odpowiedzialności za nie­dopełnienie obowiązku zgłoszenia zgromadzenia w sytuacji, kiedy zgromadzenie jest spontaniczne, nieprzygotowane wcześniej, a jego przyczyną jest nagła potrzeba de­monstracji. W Informacji zwrócono także uwagę na wyrok Sądu Rejonowego w Warszawie uniewinniający Dariusza Szweda od stawianych mu zarzutów.

Ponadto w 2008 r. Trybunał wydał kilka innych istotnych wyroków mających za przedmiot zgodność przepisów prawa z konstytucyjnymi prawami i wolnościami. Między innymi:
 
- w wyroku z 10 czerwca 2008 r. (SK 17/07) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 263 § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego w zakresie, w jakim do dwuletniego okresu maksymalnego stosowania tymczasowego aresztowania do chwili wydania pierwszego wyroku przez sąd pierwszej instancji nie wlicza okresów, w których tymczasowo aresztowany odbywa równocześnie karę pozbawienia wolności orzeczoną w innej sprawie, dopuszczając do przedłużenia stosowania tymczasowego aresztowania na okres ponad dwóch lat przez sąd pierwszej instancji na zasadach ogólnych, jest niezgodny z art. 41 ust. 1 w związku z art. 2 oraz z art. 45 ust. 1 Konstytucji.
 
- w wyroku w sprawie K 42/07 Trybunał orzekł, że arbitralne wyłączanie przez prokuratora jawności tych materiałów postępowania przygotowawczego, które uzasadniają wniosek prokuratora w przedmiocie tymczasowego aresztowania, jest niezgodne z Konstytucją. Uznał tym samym, że art. 156 § 5 Kodeks postępowania karnego w zakresie, w jakim umożliwia wyłączenie jawności tych materiałów postępowania przygotowawczego, jest niezgodny z art. 2 oraz art. 42 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.