Czy przeludnienie w celi narusza godność więźnia?

22 listopada 2007 r. w Sądzie Apelacyjnym we Wrocławiu odbyła się rozprawa z powództwa Adama D. przeciwko Okręgowemu Inspektorowi Służby Więziennej (Skarbowi Państwa). Sprawa ta została przekazana przez Sąd Najwyższy do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach kasacji. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 lutego 2007 r. orzekł, że podstawą zadośćuczynienia może być bezprawne naruszenie dóbr osobistych powoda (art. 24 i 448 kc), które wynikło z samego faktu osadzenia w przeludnionej celi.

Na rozprawie zostali przesłuchani w charakterze świadka zgłoszonego przez stronę pozwaną dwaj dyrektorzy zakładów karnych z województwa dolnośląskiego. Pierwszy świadek przedstawił sytuację bytową więźniów w Zakładzie Karnym na ul. Klęczkowskiej we Wrocławiu, w której skazany jednak nigdy nie przebywał. Świadek potwierdził fakt przeludnienia w jego zakładzie i przedstawił, jak dyrekcja radzi sobie z tym problemem (w pierwszej kolejności poprzez umieszczenie dodatkowego łóżka w celach nieparzystych – 3 i 5-osobowych, co w opinii świadka nie wpływa na ruch osadzonych w celi). Stosując tę metodę, w zakładzie można umieścić dodatkowo 230 osób ponad pojemność określoną według standardu 3 m2 na osobę. Świadek oświadczył, że w jego zakładzie nie ma przyzwolenia na spanie w celach na materacach. Opisał również konstrukcję toalet w celach, sposób dobierania składu osobowego cel, dostęp więźniów do środków sanitarnych oraz kwestie przekształcania świetlic na cele. Drugim świadkiem był Z-pca Dyrektora Zakładu Karnego w Kłodzku, który sprawował tę funkcję także podczas wielokrotnych pobytów w nim Adama D (od czerwca 2004 r. z kilkumiesięcznymi przerwami do października 2006 r). Świadek potwierdził, że w latach, w których powód przebywał w zakładzie, nie prowadzona była ewidencja przypisania skazanych do cel. Średnie przekroczenie minimalnej normy 3 m2 na osobę wynosiło około 20%. Pytania Sądu do świadka dotyczyły przede wszystkim warunków bytowych, w tym konstrukcji „kącików” (WC) w celach, systemu wentylacyjnego, temperatury w celach, przydziałów środków czystości, osadzenia osób niepalących, wykorzystania świetlic na cele. Świadek nie pamiętał, czy powód przebywając w zakładzie zgłaszał jakiekolwiek skargi na warunki pobytu. Wyraził również przekonanie, że przeludnienie wpływa negatywnie na pracę funkcjonariuszy, gdyż z jego obserwacji wynika, że więźniowie się już do tego stanu przyzwyczaili. Na pytanie strony powodowej, czy wystąpiły szczególne okoliczności uzasadniające umieszczanie osadzonych w mniejszych celach niż 3 m2 na osobę, świadek podkreślił, że jest organem wykonawczym, który przejmuje do wykonania kary skazanych przekazanych do jego zakładu przez sędziego penitencjarnego, nie mając wpływu na liczbę tych osób. Skład sędziowski zauważył wtedy, że norma 248 kkw odnosi się do sędziego penitencjarnego. Odpowiedź na to pytanie brzmiała więc, że szczególnymi okolicznościami odejścia od normy jest, ze zakład musi wykonać karę zgodnie ze skierowaniami.

W końcowym przemówieniu strona powodowa podtrzymała swoje żądanie opierając się na wykładni Sądu Najwyższego oraz opinii przyjaciela sądu złożonej przez Program Spraw Precedensowych. Natomiast strona pozwana zwróciła uwagę Sądu na wątpliwą wiarygodność powoda. Utrzymała także, że warunki w zakładach, w których przebywał Adam D. były zgodne z art. 248 § 1 oraz Rozporządzeniem i wynikają z naturalnej uciążliwości związanej z pozbawieniem wolności.  

Wyrok w tej sprawie zostanie ogłoszony 6 grudnia 2007 r. o godz. 14.30 w Sali 4.

Przygotowała

Dr Anna Śledzińska-Simon (niezależny obserwator z ramienia HFPC)