HFPC wnioskuje do Sądu Najwyższego o wyrażenie zgody na przedstawienie opinii amicus curiae

Helsińska Fundacja Praw Człowieka zwróciła się do Prezesa Sądu Najwyższego dr hab. Lecha Paprzyckiego z prośbą o wyrażenie zgody na przedstawienie Sądowi Najwyższemu „opinii przyjaciela sądu” (amicus curiae) w sprawie wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 5 października 2011 r. o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego, czy przesłanki określone w art. 258 § 2 k.p.k. stanowią samodzielne i wystarczające podstawy do zastosowania (przedłużenia stosowania) tymczasowego aresztowania, a tym samym tworzą domniemanie, że podejrzany może podjąć działania zakłócające prawidłowy tok postępowania, co zwalnia z powinności wykazywania konkretnych okoliczności godzących w prawidłowy tok postępowania?

„Opinia przyjaciela sądu” (amicus curiae) to znana w praktyce sądów zagranicznych i międzynarodowych forma wyrażenia poglądu przez organizacje pozarządowe na sprawę rozpatrywaną przed sądem, któremu taka opinia jest przedstawiana. Opinia taka formułowana jest na podstawie informacji oraz badań uzyskanych przy wykonywaniu działalności statutowej. Opinia przyjaciela sądu ma w swoim założeniu pomóc sądowi w kompleksowym rozpatrzeniu sprawy, z uwzględnieniem argumentów oraz poglądów, które niekoniecznie mogą być przedstawione przez strony w postępowaniu. Opinie tego typu składane są przez Helsińską Fundację Praw Człowieka zarówno przed sądami powszechnymi, Trybunałem Konstytucyjnym, Europejskim Trybunałem Praw Człowieka oraz Sądem Najwyższym. Na dopuszczalność i potrzebę korzystania z tej instytucji Trybunał Konstytucyjny wskazał w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 stycznia 2006 r. w sprawie o sygn. akt SK 30/05 (część III pkt 2.2.). W cytowanym wyroku Trybunał Konstytucyjny zauważył, że działalność Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka pozwala jej na zgromadzenie wiedzy i doświadczenia o funkcjonowaniu wymiaru sprawiedliwości.

Fakt, iż tymczasowe aresztowanie stosowane jest wobec osoby, co do której obowiązuje jeszcze zasada domniemania niewinności spowodował, że ustawodawca szczegółowo określił podstawy jego zastosowania oraz czasowe ograniczenia. Pomimo takiego kształtu procedury karnej w dniu 20 czerwca 2007 Komisarz Rady Europy do spraw Praw Człowieka wydał Memorandum dla Rządu Polskiego dotyczące, między innymi, praktyki stosowania tymczasowego aresztu w Polsce, w którym stwierdził, że problem nadmiernego stosowania tymczasowego aresztowania ma charakter systemowy. Ponadto Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z dnia 3 lutego 2009 r. w sprawie Kauczor przeciwko Polsce (skarga nr 45219/06) uznał, że w Polsce występuje problem strukturalny związany z nadużywaniem stosowania tymczasowego aresztowania, wynikający z błędnej praktyki, stojącej w sprzeczności z Konwencją. Helsińska Fundacja Praw Człowieka w kilkunastu sprawach przedstawiła swoje opinie w przedmiocie stosowania tymczasowego aresztowania, zwracając uwagę sądów powszechnych na wytyczne orzecznictwa międzynarodowego w tym zakresie.

W swoim stanowisku chcielibyśmy przedstawić orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, dotyczące problematyki podstaw stosowania tymczasowego aresztowania, ze szczególnym uwzględnieniem spraw polskich. Naszą główną intencją jest jednak zaprezentowanie spostrzeżeń na temat praktyki sądów krajowych w zakresie stosowania tymczasowego aresztowania, z jaką zetknęliśmy się przy okazji analizy spraw wpływających do Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka. W sprawach, w których – naszym zdaniem – stosowanie najsurowszego środka zapobiegawczego jest nieuzasadnione, przedstawiamy sądowi opinie amicus curiae zawierające m. in. standardy stosowania tymczasowego aresztowania w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu. Analizie poddajemy również przesłanki z kodeksu postępowania karnego, w oparciu o które tymczasowe aresztowanie zostało zastosowane.

Jedną z ostatnich spraw, w której przedstawiliśmy sądowi opinię przyjaciela sądu dotyczącą stosowania tymczasowego aresztowania jest sprawa T.G. – maszynisty podejrzanego o spowodowanie katastrofy kolejowej w sierpniu 2011 r. (opinię zobacz tutaj).

Całość wniosku HFPC do Sądu Najwyższego czytaj tutaj.